Beeldende vorming vakverdieping Maaike en Fleur

vrijdag 7 februari 2014

Mindmap popart

Pop art

- Andy Warhol

- Strip

- Vervreemding

- Kleuren

- Lijnen

- Commerciële voorwerpen

Popart is een kunststroming die haar inspiratie haalt uit de consumptiemaatschappij. Een uitgangspunt voor popart is de populaire cultuur, dus beelden uit de reclame- en televisiewereld, gebruiksvoorwerpen, strips en popmuziek. In de popart zetten kunstenaars zich niet a tegen de opkomende welvaart, ze maken juist gebruik van de
clichés uit de consumptiemaatschappij. Ze zien de welvaart als een mogelijkheid hun kunst uit te breiden met nieuwe thema’s. Media is ook belangrijk bij de popart voor het overbrengen van alledaagse onderwerpen. Ook daarom is het zo populair bij de mensen, het is herkenbaar en niet zo ingewikkeld, er zitten geen hele theorieën achter.

De popart heeft verschillende kenmerken:
Het speels gebruik van identiteit en de symbolen van de Westerse consumptiecultuur
Gebruik van commerciële materialen en voorwerpen: producten uit het dagelijks leven (afbeelding 1)
Gebruik van strips (afbeelding 2)
Kleuren die ook gebruikt worden bij reclame-afbeeldingen op straat
Niet alles is persoonlijk door de kunstenaar gemaakt, veel werk wordt door anderen uitgevoerd
Vervreemding door vergroting of herhaling (afbeelding 3)
Gebruik van gekke materialen
Figuratief
Ironie en humor
Gebruik van collage
Beeldende middelen worden net zo gebruikt als bij reclame, film, affiches en strips

Afb 1. Robert Rauschenberg Afb 2. Roy Lichtenstein Afb. 3 Claes Oldenburg
Gebruik van alledaagse voorwerpen Gebruik van strips Vervreemding door vergroting

Belangrijke personen popart

Belangrijke personen popart

Andy Warhol

Andy Warhol is geboren op 6 augustus 1928 in Pittsburgh. Hij was een bekende kunstenaar in de popart. In de jaren zestig is hij begonnen met het schilderen van Amerikaanse producten op groot formaat, zoals Campbell’s soepblikken en Coca-Cola flessen. Hij ging de zeefdruktechniek gebruiken dit deed hij om zijn eigen kunst als massaproduct te creëren. Bij zeefdrukken neem je een foto of afbeelding, deze blaas je op en breng je in lijm over op zijde. Hierna rol je er inkt overheen, zo gaat de inkt door de zijde maar niet door de lijm. Zo ontstaan er elke keer hetzelfde beeld maar steeds een beetje anders (afbeelding 1). Warhol werd wereldwijd bekend met zijn zeefdrukken. Hij had dus een reputatie opgebouwd als commercieel illustrator, door het maken van reclame kunst. Later besloot hij een carrière te starten als beeldend kunstenaar. Hij koos een eigen aanpak tijdens het schilderen. De pop art werd net bekend en Warhol liet zich inspireren door deze stijl, waarbij alledaagse voorwerpen deel konden uitmaken van het repertoire van de kunstenaar. Warhol wilde graag allemaal dezelfde schilderijen maken zodat als mensen die hetzelfde schilderij hadden van hem, deze konden ruilen zonder dat iemand het zou merken.

Afbeelding 1 Andy Warhol
Hier zie je het gebruik van de zeefdruk techniek.

In 1961 maakte Andy Warhol zijn eerste werken die in een serie hoorden. Hij nam voor dit schilderij een soepblik van het merk Campbell's. Deze schilderde hij na, in elk schilderij veranderde hij hele kleine details die je bijna niet zag. Hierna schilderde hij nog veel meer series, zoals die met de coca cola flesjes en dollar biljetten. In 1963 begon Warhol zijn eigen studio, deze noemde hij 'the factory', zo wilde hij nog dichter bij zijn ideaal van een machine komen, het produceren in massaproductie. Na een tijd schilderde Andy niet alleen huishoudartikelen meer, maar ging hij ook merknamen schilderen. Hij koos een merknaam en schilderde een felle achtergrond achter. Ook ging Warhol bekende mensen schilderen zoals Marilyn Monroe, Jaqueline Kennedy, Mao Tse-Tung en Elvis Presley. Hij begon met het schilderen van hele felle lippen, haar en wenkbrauwen en plaatste daarna de foto's van de beroemdheden eroverheen. (afbeelding 2)

Afbeelding 2 Andy Warhol
Hier zie je dat Warhol ook bekende personen ging schilderen. Je ziet goed dat hij de lippen, haren en wenkbrauwen heel fel schilderde.

In 1994 kwam er in Pittsburg het Andy Warhal museum. Het was het eerste museum wat zich richtte op een kunstenaar na de oorlog.

Roy Lichtenstein

Roy Lichtenstein is geboren op 27 oktober 1923 in New York. Hij liet zich inspireren door kranten en tijdschriften, door fragmenten uit stripverhalen waarin stereotype emoties gebruikt werden. Hij maakte vooral kunst met felle en primaire keuren omlijnd door vette zwarten lijnen. Dit deed mensen denken aan de afbeeldingen van cartoons. In de jaren vijftig had Lichtenstein zijn eerste tentoonstelling, ook gaf hij les op verschillende universiteiten. Hij gebruikte basistechnieken van het abstract expressionisme en thema’s als cowboys, indianen en papiergeld. In de jaren zestig liet hij zich inspireren door strips en stripfiguren. Hij gebruikte meestal de kleren rood, geel en blauw in combinatie met dikke zwarte lijnen. Ook werkte hij met een speciaal soort stippen, raster dots werden deze genoemd. Hierdoor kregen zijn schilderijen een echte striplook. Lichtenstein schilderde ook voorwerpen uit de consumptiemaatschappij, gewoon zoals de dingen waren. Later liet hij zich meer inspireren door Picasso, Mondriaan en Monet, halverwege de jaren zestig ging hij daarom ook zonsondergangen en landschappen schilderen, maar wel in zijn eigen bekende stijl.

Claes Oldenburg

Claes Oldenburg is geboren op 28 januari 1929 in Stockholm. Hij studeerde aan de Yale-universiteit en het Art institute of Chicago. Hij is bekend geworden door zijn kunstwerken in de openbare ruimte. Hij laat vaak grote versies zien van alledaagse gebruiksvoorwerpen zoals een wasknijper, tang, zaag enzovoort. Hij maakt ook replica’s van etenswaren, zoals ijs, hamburgers en taart. Ook is hij bekend van zijn soft sculptures, dat zijn voorwerpen die normaal hard zijn, gemaakt van hele zachte en flexibele materialen. Oldenburg maakt niet alleen kunstobjecten hij werkt ook mee in de architectuur.

Plaatsing in de tijd

Plaatsing in de tijd

De jaren 50 was de tijd van de tweede wereld oorlog. Bij de tweede wereld oorlog waren Amerika, Engeland en Europa betrokken. De schade die de oorlog in Europa had veroorzaakt was veel groter dan in Engeland of Amerika. Door de tweede oorlog was Europa er welvarend op achteraan gegaan. Terwijl Amerika en Engeland er welvarend veel minder op achteruit waren gegaan. Hierdoor konden luxe producten ontwikkeld en gebruikt worden door de maatschappij. Popart was in het begin vooral reclame werk. In de reclames kwamen de luxe producten terug.

Het verschil in welvaart tussen Amerika en Nederland zie je terug in het meubilair in de jaren 50.

Dit is meubilair uit de jaren 50 in Amerika.

Dit is meubilair uit de jaren 50 in Nederland

De jaren 50 waren vooral jaren van het abstract expressionisme. Popart is ontstaan in de jaren 50 in Engeland. De popart zette zich af tegen deze niet toegankelijke kunstvorm. De popart wilde juist een soort van straatkunst maken die voor iedereen toegankelijk zou zijn. Vaak zit er dan ook geen boodschap verwerkt in een popart werk. Ook werken er toegankelijke zaken afgebeeld in werken. De kunstenaars lieten zich inspireren door de media.

Kern van de stroming

Kern van de stroming

Popart is een benaming voor een in de jaren vijftig in Engeland en de Verenigde Staten ontstane stroming in de beeldende kunst waarbij objecten uit het dagelijks leven op groot formaat en veelal met gebruikmaking van mechanische druktechnieken worden afgebeeld. Dit houdt in dat de afbeelding door middel van fotografie wordt weergegeven. Popart is moderne kunst. In Amerika heb je twee soorten popart: de reclame stijl en de meer hardere stijl met scherpe lijnen. De naam popart komt van de Brit: Lawrence Alloway.

In deze afbeelding zie je terug dat objecten uit het dagelijks leven worden vergroot.

Popart haalt haar beelden uit de consumptiemaatschappij. In deze maatschappij is de levensstandaard zo verhoogd dat het mogelijk wordt, dat de mensen allerlei nieuwe producten aanschaffen. Die zie je terug in het gebruik van:
- Strips
- Kranten
- Televisie
-Reclame
- Tijdschriften

In deze afbeelding zie je het gebruik van strips terug.

Popart komt voort uit een bepaalde tijdsgeest van vrijheid, seksuele revolutie en vrouwenemancipatie. Popart is een kunststroming met een decoratieve bestemming. Er zit nauwelijks een diepere boodschap in, omdat het dan te moeilijk zou zijn voor de kijker.

Kunstenaars wilden een link leggen tussen kunst en het dagelijks leven. Ook probeerden ze te laten zien dat kunst niet alleen voor de elite groep is, maar ook voor gewone burgers.

Popart was in het begin nog geen kunststroming. Het was vooral reclame. Reclames waren bijvoorbeeld voor cola flessen, hotdogs, hamburgers, sandwiches enz. Allemaal voorwerpen uit het dagelijkse leven waar eigenlijk niemand aandacht aan besteed. Kunstenaars brachten deze voorwerpen vergroot in beeld, in een vreemd perspectief of herhaalde ze veel. Bij vele popart kunstenaars speelt ironie een grote rol.

Andy Warhol is de bekendste kunstenaar wat betreft de popart. Hij begon met werken voor een reclame en tijdschriften branche. In de jaren 60 begon hij met het schilderen van typische Amerikaanse voorwerpen.

Popart kende voorstanders, maar uiteraard ook tegenstanders. De tegenstanders beschuldigde de kunstenaars van popart ervan kunst een slechte naam te geven. Dit onder andere doordat er geen diepe, verdere gedachten achter de schilderijen zit. De voorstanders zeggen dat de popart vrij is en voor iedereen toegankelijk.

Les 1

Ons lespakket start met een 2d les, we hebben dan nog niks uitgelegd over het onderwerp pop art. Zo maken de leerlingen kennis met het onderwerp zonder dat ze het zelf door hebben.

Korte beschrijving lesactiviteit:

De leerkracht maakt van elke leerling een portretfoto, deze wordt bewerkt in http://www.dumpr.net/ en uitgeprint voor elke leerling. De leerlingen krijgen hun eigen foto en gaan deze overtrekken, eerst met zwarte fineliner alle belangrijke lijnen en daarna met een dikke markeerstift op een ander wit blad voor het raam. Het is belangrijk dat ze de kleine details weglaten, die kun je niet maken met een dikke zwarte stift. Hierna kijken de leerlingen hoe hun portret geworden is, het is de bedoeling dat je nog wel kunt zien wie het is. Hierna mogen de leerlingen hun portret inkleuren met waterverf, ze mogen maar drie kleuren kiezen.

Materiaal

- tekenpapier op A4 formaat

- foto van elke leerling

- markeerstiften, grof zwart

- fineliners zwart

- waterverf

- penselen

Lesfasenmodel

Lesfasenmodel

Het lesfasenmodel vormt de structuur van een les beeldende vorming.

Voorbereiding	Context	Belevingswereld Tekening maken van eigen portret foto, dit spreekt de leerlingen aan omdat ze het leuk vinden om met hun eigen foto te werken.
	Basisplan	Opdracht en randvoorwaarden De leerlingen trekken een foto over van zichzelf, hierbij moeten ze details weghalen en alleen de hoognodige lijnen gebruiken. Dit portret deze kleuren ze in met drie verschillende kleuren met waterverf.
	Doelen	Beeldend doel: De leerlingen zorgen ervoor dat andere mensen nog steeds kunnen zien wie er op het portret staat. Technisch doel:De leerlingen leren het portret inkleuren met drie verschillende kleuren met de voorwaarde dat zichtbaar moet blijven wie de persoon op het schilderij is.
Receptie /Oriëntatie	Introduceren	Beeldcultuur Om het geheel in te leiden laat ik wat foto’s zien van de leerlingen die ik heb gemaakt, ik vraag wat belangrijk is in een foto om te kunnen zien wie het is. Welke lijnen zijn belangrijk, wat kun je weg laten?
	Instrueren	Beeldend Probleem Zorgen dat zichtbaar blijft wie degenen op de foto is, het weghalen van details en lijnen in de originele foto.
Productie /Uitvoering	Observeren
	Begeleiden	Werkprocessen - experimenteren met het weghalen van lijnen en details - experimenteren met verschillende kleuren - overtrekken eigen portretfoto met dikke markeerstift - verven met waterverf in drie verschillende kleuren
	Afronden
Reflectie /Nabeschouwing	Nabespreken	Reflecteren We gaan alle schilderijen bekijken en kijken wat goede keuzes zijn m.b.t. kleurgebruik. Hoe komt het dat je bij sommige niet goed meer kunt zien wie het is? We hangen alle schilderijen op in de klas.
	Beoordelen	Beoordelingscriteria (matrix)

Beoordelingsmatrix	Onvoldoende	Voldoende	Goed
Weghalen details	Teveel details weggehaald waardoor niet meer zichtbaar is wie persoon is. (1 punt)	Is een beetje zichtbaar wie de persoon is. (3 punten)	Goede details weggehaald, goed zichtbaar wie de persoon is. (5 punten)
Overtrekken	Portret is slordig overgetrokken. (1 punt)	Aantal foute lijnen met overtrekken van het portret. (3 punten)	Portret is netjes overgetrokken. (5 punten)
Schilderen met waterverf	Geen drie kleuren gebruikt. (1 punt)	Ongelijkmatige verdeling van verschillende kleuren. (3 punten)	Goede verdeling van de drie kleuren. (5 punten)
Cijfer	3 pnt = 2	9 pnt = 6	14 pnt = 10

Les voorbereiding

STUDENT PABOKLAS

Fleur van Velzen PLV2C

STAGEBEGELEIDER

Erica Verhoog

STAGEGROEP

Groep 8

LESACTIVITEIT

Beeldende vorming

STAGESCHOOL
/

DATUM

LESDUUR

80 minuten

STARTPUNT VAN VOORBEREIDING
BEGINSITUATIE	De leerlingen weten nog niks van pop art.
LESDOEL(EN)	De leerlingen maken van een tekening van een portretfoto in de stijl van pop art, ze trekken hun eigen foto over en kleuren hem in met twee verschillende kleuren.
EIGEN LEER- DOEL(EN)	Duidelijke instructie geven.

FASE	LEERACTIVITEIT	DID. WERKVORMEN	MATERIALEN
ORIENTATIE / OPENING tijdsduur: 10 minuten	Van tevoren heb ik van elke leerling een foto gemaakt en deze bewerkt op de website http://www.dupmpr.net/, met photo to scetch. Deze foto’s heb ik uitgeprint en meegenomen naar school. Ik laat in de klas een aantal van de foto’s zien op het digibord. We bespreken wat onderdelen van de tekening. - Waaraan herken je de leerling? - Wat zijn de meest belangrijke onderdelen van het gezicht? - Welke lijnen zijn nog meer belangrijk?	Interactieve werkvorm	Fototoestel, bewerkprogramma op internet, printer.
UITVOERING/ KERN tijdsduur: 60 minuten	De leerlingen krijgen dan allemaal de geprinte tekening van hun eigen foto. De leerlingen krijgen allemaal een fineliner en moeten de belangrijkste lijnen in de tekening overtrekken. Ze moeten keuzes maken omdat het straks met een dikke markeerstift wordt overgetrokken en daarbij details niet mogelijk zijn. Ze kunnen dus geen haren tekenen, maar alleen de contouren ervan. Ook moeten ze bepaalde gezichtslijnen zoals de mond en neus niet vergeten. Als de leerlingen klaar zijn met overtrekken lopen ze naar het raam met hun tekening, dan kunnen ze de tekening tegen het raam houden en hem overtrekken met potlood. Doordat ze het dikke papier eroverheen leggen zijn de details van de tekening eronder niet meer zichtbaar. Als de leerlingen klaar zijn lopen ze terug naar hun tafel en kunnen ze hun nieuwe portret bekijken. Lijkt het op jou? Nu kunnen de leerlingen een dikke zwarte markeerstift pakken en de potloodtekening overtrekken. Als dit klaar is mogen ze de tekening inkleuren, ze mogen niet zomaar alle kleuren gebruiken. De leerlingen moeten drie kleuren uitkiezen die ze gaan gebruiken. Ook de achtergrond moet ingekleurd worden. Zo moeten ze goed kijken welke kleur ze waar moeten gebruiken om te zorgen dat ze wel het gezicht blijven zien. Het inkleuren gebeurt met waterverf. Ik vertel dat ze hun gezicht en haren ook gekke kleuren mogen geven.	Opdrachtsvorm	Dik wit a4 papier, geprinte foto’s leerlingen, zwarte fineliners, zwarte markeerstiften, waterverf.
AFSLUITING tijdsduur: 10 minuten	We kijken samen naar de portretten die de leerlingen hebben gemaakt. Hoe is het gegaan? Wat was er moeilijk? Wat ging erg goed? Dan stel ik nog wat vragen over bepaalde werken van leerlingen, bijvoorbeeld wat er opvalt aan de schilderijen en hoe dat komt. Ik laat op het eind een foto zien van een portret schilderij van Andy Warhol, vertel dat de leerlingen zijn werk hebben nagemaakt. Ik vraag wat de overeenkomsten zijn? Dan vertel ik de leerlingen dat we de volgende les meer uitleg krijgen over Andy Warhol. We hangen de schilderijen op in de klas.	Interactievorm	Schilderijen van de leerlingen, foto van schilderij Andy Warhol.

Les 2

De tweede les gaan we de leerlingen introduceren in het onderwerp Pop Art.

Korte beschrijving lesactiviteit
De leerkracht heeft allerlei materiaal en afbeeldingen van kunstwerken uit de stroming Popart verzameld en voor in de klas tentoongesteld. De leerlingen krijgen de opdracht om te kijken welke beeldaspecten zij zien. Vervolgens krijgen de leerlingen de opdracht om antwoord op de te geven op de vraag: 'Wat is volgens jullie Popart?' De leerlingen worden in groepjes verdeeld en moeten opzoek naar informatie over Popart. Na de zoektocht moeten de kinderen de gemaakte poster presenteren en hun bevindingen en meningen vertellen aan de rest van de klas.

Materiaal
- voorbeeld van schilderkunst
- voorbeeld collagekunst in 2d en 3d
- beeldende kunstwerken
- afbeeldingen van bekende personen
- boeken over pop art
- a3 vel voor woordweb
- computer
- schaar
- lijm
- stiften

Lesfasenmodel

Lesfasenmodel

Het lesfasenmodel vormt de structuur van een les beeldende vorming.

Theorieles

Voorbereiding	Context	Belevingswereld Het maken van een poster en computer gebruik spreekt kinderen aan, omdat ze het leuk vinden om de computer te gebruiken als zoekmachine en de resultaten mooi op de poster te zetten.
	Basisplan	Opdracht en randvoorwaarden De leerlingen zoeken informatie op over Pop art. Met deze informatie maken de leerlingen een poster.
	Doelen	Beeldend doel:De kinderen kunnen beeldaspecten benoemen van de kunststroming Pop art. Technisch doel: De leerlingen leren het inzetten van de computer voor het verzamelen van informatie.
Receptie /Oriëntatie	Introduceren	Beeldcultuur Om de les in te leiden maak ik een tentoonstelling aan materiaal wat bij de kunststroming Pop art hoort. Ik vraag de kinderen en groepjes te noteren wat zij allemaal zien.
Productie /Uitvoering	Observeren
	Begeleiden	Werkprocessen- experimenteren met het vinden van de juiste informatie - experimenteren met de inrichting van de poster
	Afronden
Reflectie /Nabeschouwing	Nabespreken	Reflecteren Wij bekijken de presentaties van ieder groepje.
	Beoordelen	Beoordelingscriteria (matrix)
	Presenteren	Presentatievorm Een presentatie geven aan de hand van de gemaakte poster.

Beoordelingsmatrix

Beoordelingsmatrix	Onvoldoende	Voldoende	Goed
Geschiedenis Pop art	De geschiedenis wordt niet of nauwelijks besproken. (0 punten)	Delen van de geschiedenis worden besproken. ( 2 punten)	De geschiedenis wordt volledig besproken. ( 4 punten)
Mening Pop art	Niet alle leerlingen geven hun mening. (0 punten)	De leerlingen vertellen wat ze mooi/niet mooi vinden. ( 2 punten)	De leerlingen vertellen wat ze mooi/niet mooi vinden en leggen uit waarom. ( 4 punten)
Poster	De poster is onduidelijk. (0 punten)	De poster is leesbaar ( 2 punten)	De poster is duidelijk en goed leesbaar. ( 4 punten)
Cijfer	0 punten = 1	6 punten = 6	12 punten = 10

Leesvoorbereiding

LESVOORBEREIDINGSFORMULIER

STUDENT Maaike van der Voort PABOKLAS PLV2C

STAGEBEGELEIDER Marjon Heintjes

STAGEGROEP 1-2A

LESACTIVITEIT Beeldende vorming

STAGESCHOOL De Klarinet

MENTOR